4 - شيخ اجل محقق نجم الدّين ابو القاسم جعفر بن حسن بن يحيى بن حسن بن يحيى بن حسن بن سعيد حلى هذلى ملقب و مشهور به محقق حلى رحمه اللّه « 1 » معظم‌له محقق فقها و مدقق علما بود يعنى ، در ميان فقيهان به تحقيق از بين عالمان به دقت شناخته شده است . چگونگى حال او از نظر فضيلت و بزرگوارى ، دانش و وثاقت ، فصاحت بيان ، جلالت شأن ، سرايندگى و ادب انشاى خطبه و بلاغت ، مشهورتر از آن است كه توصيف شود و گرامىتر از آن است كه ، به قلم جارى گردد . محقق در سال 638 هجرى متولد شده و در شب شنبه دهم محرم الحرام سال 726 هجرى درگذشته است . محقق از گروهى از دانشوران از جمله ، شيخ محمّد بن نما حلى و از سيد شمس الدّين ابو على فحار بن معد موسوى روايت مىكرده است . ابن داود كه شاگرد محقق بوده در رجال خود ، پس از ستايش وى و يادآورى اينكه محقق او را از خردسالى تحت نظر خويش تربيت كرده و

--> ( 1 ) - سال ميلاد و وفات محقق مورد اختلاف مورخان مىباشد و ما در رساله‌اى كه در شرح حال او نوشته‌ايم در حد خود توضيحاتى داده‌ايم كه ذيلا به پاره‌اى از آن‌ها اشاره مىشود . يكى از افاضل سال ميلاد او را 602 هجرى نوشته و مؤلف نخبة المقال هم گويد مولده ( تبر ) و عمره ( نگد ) سال ميلاد 602 و مدت عمر 74 سال است بنابراين سال وفات او 676 خواهد بود . ديگرى سال ميلادش را 638 نوشته كه فوقا هم ذكر شده است ابن داود رحلت او را در ماه ربيع الآخر سال 676 ياد كرده است شيخ بهايى ماه رحلت او را 23 جمادى الثانيه همان سال نوشته و ماده تاريخش ( زبدة المحققين رحمه اللّه ) است . ديگرى روز وفاتش را 13 ربيع الآخر مىنويسد لؤلؤه از قول يكى از شاگردان مجلسى كه گويا مرادش صاحب همين كتاب باشد ، سال ميلاد و وفات را به طريق فوق نوشته و اظهار داشت ، بنابراين عمرش 88 سال خواهد بود و اضافه كرده اين قول صحيح نيست ، زيرا هرگاه محقق سال 726 وفات يافته بايستى با فوت علامه حلى كه سال 726 وفات يافته برابر باشد و حال آنكه محقق پيش از علامه درگذشته است . و هرگاه ميلاد او را 638 بدانيم كه صاحب رياض مىنويسد : بايستى در سال 676 كه درگذشته 38 ساله باشد بالاخره آنچه را ما از نتيجه اختلافات به دست آورده و صحيح دانسته‌ايم آن است كه ، محقق ، سال 602 هجرى متولد شده و در سن 74 سالگى در 13 ربيع الآخر سال 676 هجرى درگذشته است - م .